همایش آروین البرز MANJR 2 3 2026 07 01 Strategic management of agricultural supply chain in fruit and vegetable fields with emphasis on reducing waste through modern post-harvest pest and disease control protocols مدیریت استراتژیک زنجیره تأمین محصولات کشاورزی در میادین میوه و تره‌بار با تأکید بر کاهش ضایعات از طریق پروتکل‌های نوین کنترل آفات و بیماری‌های پس از برداشت 82 95 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA عبدالمجید مهندسی کشاورزی - گیاهپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز، شیراز، ایران. 2026 06 14 زنجیره تأمین محصولات کشاورزی، به‌ویژه در میادین میوه و تره‌بار شهری، یکی از حساس‌ترین و راهبردی‌ترین بسترهای تأمین غذای سالم، ارزان و پایدار برای جمعیت شهری به‌شمار می‌رود. با این حال، ماهیت فسادپذیر محصولات باغی و سبزیجات، تنوع بازیگران، ناپایداری عرضه، ضعف در لجستیک سرد، و نبود حکمرانی یکپارچه، موجب بروز ضایعات گسترده و افت کیفیت در مراحل مختلف پس از برداشت می‌شود. این مقاله مروری با هدف تبیین چارچوبی برای مدیریت استراتژیک زنجیره تأمین محصولات کشاورزی در میادین میوه و تره‌بار، و با تأکید ویژه بر کاهش ضایعات از طریق پروتکل‌های نوین کنترل آفات و بیماری‌های پس از برداشت تدوین شده است. روش کار بر پایه مرور تحلیلی و تلفیقی منابع داخلی منتخب در حوزه زنجیره تأمین کشاورزی، لجستیک، مدیریت ریسک، بهداشت و فناوری‌های پس از برداشت است و تلاش شده است ارتباط میان ساختار بازار، الزامات بهداشتی، ریسک‌های زیستی، و ابزارهای مدیریتی و سیاستی به‌صورت یکپارچه واکاوی شود. یافته‌های مرور نشان می‌دهد که ضایعات در میادین میوه و تره‌بار فقط ناشی از فساد زیستی نیست، بلکه از ناکارآمدی در زمان‌بندی حمل، کمبود زیرساخت‌های سردخانه‌ای، فقدان رهگیری، ضعف استانداردهای عرضه، و ناکافی بودن سازوکارهای انگیزشی و بیمه‌ای نیز ناشی می‌شود. همچنین کنترل آفات و بیماری‌های پس از برداشت زمانی اثربخش است که در قالب پروتکل‌های پیشگیرانه، پایش مستمر، ضدعفونی هدفمند، بسته‌بندی مناسب، مدیریت دما و رطوبت، و هماهنگی نهادی در کل زنجیره مستقر شود. نتیجه‌گیری مقاله آن است که کاهش ضایعات در میادین میوه و تره‌بار نیازمند گذار از رویکردهای واکنشی به حکمرانی استراتژیک، داده‌محور و یکپارچه است؛ به‌گونه‌ای که سیاست‌گذاری، فناوری، رفتار بازار، بیمه، و مداخلات بهداشتی در یک چارچوب هماهنگ عمل کنند و پایداری اقتصادی، سلامت عمومی و امنیت غذایی را به‌طور هم‌زمان تقویت نمایند. زنجیره تأمین محصولات کشاورزی، به‌ویژه در میادین میوه و تره‌بار شهری، یکی از حساس‌ترین و راهبردی‌ترین بسترهای تأمین غذای سالم، ارزان و پایدار برای جمعیت شهری به‌شمار می‌رود. با این حال، ماهیت فسادپذیر محصولات باغی و سبزیجات، تنوع بازیگران، ناپایداری عرضه، ضعف در لجستیک سرد، و نبود حکمرانی یکپارچه، موجب بروز ضایعات گسترده و افت کیفیت در مراحل مختلف پس از برداشت می‌شود. این مقاله مروری با هدف تبیین چارچوبی برای مدیریت استراتژیک زنجیره تأمین محصولات کشاورزی در میادین میوه و تره‌بار، و با تأکید ویژه بر کاهش ضایعات از طریق پروتکل‌های نوین کنترل آفات و بیماری‌های پس از برداشت تدوین شده است. روش کار بر پایه مرور تحلیلی و تلفیقی منابع داخلی منتخب در حوزه زنجیره تأمین کشاورزی، لجستیک، مدیریت ریسک، بهداشت و فناوری‌های پس از برداشت است و تلاش شده است ارتباط میان ساختار بازار، الزامات بهداشتی، ریسک‌های زیستی، و ابزارهای مدیریتی و سیاستی به‌صورت یکپارچه واکاوی شود. یافته‌های مرور نشان می‌دهد که ضایعات در میادین میوه و تره‌بار فقط ناشی از فساد زیستی نیست، بلکه از ناکارآمدی در زمان‌بندی حمل، کمبود زیرساخت‌های سردخانه‌ای، فقدان رهگیری، ضعف استانداردهای عرضه، و ناکافی بودن سازوکارهای انگیزشی و بیمه‌ای نیز ناشی می‌شود. همچنین کنترل آفات و بیماری‌های پس از برداشت زمانی اثربخش است که در قالب پروتکل‌های پیشگیرانه، پایش مستمر، ضدعفونی هدفمند، بسته‌بندی مناسب، مدیریت دما و رطوبت، و هماهنگی نهادی در کل زنجیره مستقر شود. نتیجه‌گیری مقاله آن است که کاهش ضایعات در میادین میوه و تره‌بار نیازمند گذار از رویکردهای واکنشی به حکمرانی استراتژیک، داده‌محور و یکپارچه است؛ به‌گونه‌ای که سیاست‌گذاری، فناوری، رفتار بازار، بیمه، و مداخلات بهداشتی در یک چارچوب هماهنگ عمل کنند و پایداری اقتصادی، سلامت عمومی و امنیت غذایی را به‌طور هم‌زمان تقویت نمایند. /downloadfilepdf/421678