Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز MANJR فصلنامه پژوهش در مدیریت | MANJR 2 3 2026 10 30 Identifying and prioritizing factors influencing citizen compliance regarding the payment of municipal levies, using multi-criteria decision-making (MCDM) techniques (AHP/TOPSIS) شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر تمکین شهروندان در پرداخت عوارض شهری با استفاده از تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره (AHP/TOPSIS) 396 409 FA Alireza Khedri کارشناسی رشته حسابداری، دانشگاه علمی کاربردی اهرم. (کارشناس درآمد) علیرضا خدری کارشناسی رشته حسابداری، دانشگاه علمی کاربردی اهرم. (کارشناس درآمد) 2026 09 27 درآمد پایدار شهرداری ها، یکی از ضرورت های اساسی مدیریت شهری است و بخش مهمی از این درآمد، از محل عوارض شهری تأمین می شود؛ بنابراین، رفتار پرداخت شهروندان، به طور مستقیم بر کیفیت خدمات شهری و پایداری مالی شهرداری اثر می گذارد. تجربه مدیریت شهری در ایران نشان می دهد که بخش قابل توجهی از مطالبات عوارض، در فرایند وصول محقق نمی شود و تمکین شهروندان به عنوان یک مسئله چندبُعدی، هم زمان ریشه در توان اقتصادی، کیفیت خدمت، شفافیت فرایند، دسترسی به کانال های پرداخت و اعتماد نهادی دارد؛ به همین دلیل، تحلیل تک عاملی و اتکا به ابزارهای صرفاً تنبیهی، پاسخ کافی به این مسئله نیست. هدف این پژوهش مروری، شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر تمکین شهروندان در پرداخت عوارض شهری با استفاده از تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره است. برای این منظور، ادبیات موجود در حوزه اقتصاد شهری، مدیریت مالی شهرداری، ممیزی املاک و روش های تصمیم گیری چندمعیاره بازخوانی شد و چارچوبی پنج بُعدی شامل عوامل اقتصادی، مدیریتی و نهادی، ارتباطی و اطلاعاتی، زیرساختی و فناورانه، و فرهنگی و اجتماعی تدوین گردید. از منظر روش، پژوهش بر پایه ترکیب فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) برای وزن دهی معیارها و تکنیک ترتیب ترجیح بر مبنای شباهت به گزینه ایده آل (TOPSIS) برای رتبه بندی عوامل طراحی شده است؛ به گونه ای که ماتریس مقایسه زوجی به دست آمده از دیدگاه خبرگان، مبنای استخراج وزن های نسبی و بررسی نرخ ناسازگاری قرار می گیرد و سپس گزینه ها بر اساس فاصله از راه حل ایده آل و ضدایده آل رتبه بندی می شوند. یافته های برآمده از سنتز ادبیات نشان می دهد که شفافیت و عدالت در تعیین عوارض، کیفیت و محسوس بودن خدمت متقابل، و سهولت دسترسی به کانال های پرداخت، بالاترین وزن را در توضیح تمکین شهروندان دارند و پس از آن ها، عوامل اقتصادی مانند فشار هزینه، تقسیم اقساطی و مشوق های پرداخت قرار می گیرند. در مقابل، عوامل صرفاً تنبیهی و برخورد قهری، در مقایسه با اصلاح نظام اطلاعاتی و شفاف سازی، اهمیت نسبی کمتری نشان می دهند. نتیجه گیری پژوهش آن است که افزایش تمکین شهروندان بیش از آن که مسئله ای انگیزشی یا اخلاقی باشد، مسئله ای نهادی و طراحی فرایند است؛ اصلاح ممیزی املاک و پایگاه اطلاعاتی، شفاف سازی نحوه محاسبه و مصارف عوارض، گسترش پرداخت الکترونیکی و ارائه بسته های تشویقی هدفمند، مسیر عملی کاهش شکاف وصول را تشکیل می دهد. درآمد پایدار شهرداری ها، یکی از ضرورت های اساسی مدیریت شهری است و بخش مهمی از این درآمد، از محل عوارض شهری تأمین می شود؛ بنابراین، رفتار پرداخت شهروندان، به طور مستقیم بر کیفیت خدمات شهری و پایداری مالی شهرداری اثر می گذارد. تجربه مدیریت شهری در ایران نشان می دهد که بخش قابل توجهی از مطالبات عوارض، در فرایند وصول محقق نمی شود و تمکین شهروندان به عنوان یک مسئله چندبُعدی، هم زمان ریشه در توان اقتصادی، کیفیت خدمت، شفافیت فرایند، دسترسی به کانال های پرداخت و اعتماد نهادی دارد؛ به همین دلیل، تحلیل تک عاملی و اتکا به ابزارهای صرفاً تنبیهی، پاسخ کافی به این مسئله نیست. هدف این پژوهش مروری، شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر تمکین شهروندان در پرداخت عوارض شهری با استفاده از تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره است. برای این منظور، ادبیات موجود در حوزه اقتصاد شهری، مدیریت مالی شهرداری، ممیزی املاک و روش های تصمیم گیری چندمعیاره بازخوانی شد و چارچوبی پنج بُعدی شامل عوامل اقتصادی، مدیریتی و نهادی، ارتباطی و اطلاعاتی، زیرساختی و فناورانه، و فرهنگی و اجتماعی تدوین گردید. از منظر روش، پژوهش بر پایه ترکیب فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) برای وزن دهی معیارها و تکنیک ترتیب ترجیح بر مبنای شباهت به گزینه ایده آل (TOPSIS) برای رتبه بندی عوامل طراحی شده است؛ به گونه ای که ماتریس مقایسه زوجی به دست آمده از دیدگاه خبرگان، مبنای استخراج وزن های نسبی و بررسی نرخ ناسازگاری قرار می گیرد و سپس گزینه ها بر اساس فاصله از راه حل ایده آل و ضدایده آل رتبه بندی می شوند. یافته های برآمده از سنتز ادبیات نشان می دهد که شفافیت و عدالت در تعیین عوارض، کیفیت و محسوس بودن خدمت متقابل، و سهولت دسترسی به کانال های پرداخت، بالاترین وزن را در توضیح تمکین شهروندان دارند و پس از آن ها، عوامل اقتصادی مانند فشار هزینه، تقسیم اقساطی و مشوق های پرداخت قرار می گیرند. در مقابل، عوامل صرفاً تنبیهی و برخورد قهری، در مقایسه با اصلاح نظام اطلاعاتی و شفاف سازی، اهمیت نسبی کمتری نشان می دهند. نتیجه گیری پژوهش آن است که افزایش تمکین شهروندان بیش از آن که مسئله ای انگیزشی یا اخلاقی باشد، مسئله ای نهادی و طراحی فرایند است؛ اصلاح ممیزی املاک و پایگاه اطلاعاتی، شفاف سازی نحوه محاسبه و مصارف عوارض، گسترش پرداخت الکترونیکی و ارائه بسته های تشویقی هدفمند، مسیر عملی کاهش شکاف وصول را تشکیل می دهد. https://manjr.ir/downloadfilepdf/425547