در دهه‌های اخیر، پیچیدگی فزاینده نظام‌های شهری و محدودیت منابع موجب شده است که رویکردهای سنتی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری پاسخگوی نیازهای شهرهای نوین نباشند. رشد سریع جمعیت، گسترش کالبدی نامتوازن، فشار بر زیرساخت‌ها، آلودگی محیطی و ناایمنی، ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های تحول‌آفرین را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، هوش مصنوعی به‌عنوان ابزاری نیرومند برای تحلیل داده‌های کلان و شبیه‌سازی نظام‌های پیچیده شهری مطرح گردیده و توانسته است فرآیند تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری را از تجربه‌محوری به داده‌محوری ارتقا دهد. هدف این پژوهش، بررسی جامع نقش و کارکردهای هوش مصنوعی در بهینه‌سازی برنامه‌ریزی شهری با تأکید بر ابعاد پایداری، ایمنی و مدیریت هوشمند است. روش تحقیق به‌صورت مروری ـ تحلیلی و بر مبنای مطالعات اسنادی و مرور منظم منابع علمی انجام گرفت تا روندها، کاربردها و چالش‌های ادغام هوش مصنوعی در شهرسازی نوین شناسایی گردد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند از طریق مدل‌سازی شبکه‌های شهری، تحلیل مکانی داده‌های جمعیتی و محیطی، طراحی الگوریتم‌های پیش‌بینی‌گر، و بهینه‌سازی توزیع خدمات شهری، کارایی و پایداری سیستم‌های شهری را به‌شکل معناداری افزایش دهد. همچنین به‌کارگیری آن در مدیریت کاربری اراضی، سامانه‌های حمل‌ونقل، ایمنی شهری و تصمیم‌سازی هوشمند، موجب کاهش هزینه‌ها، ارتقای ایمنی محیطی، کاهش زمان سفر، و افزایش کیفیت زندگی شهروندان می‌شود. تحلیل نتایج نشان داد که شهرهای هوشمند با بهره‌گیری از الگوریتم‌های یادگیرنده می‌توانند رفتار خود را بر اساس داده‌های واقعی تنظیم کرده و از حالت ایستا به سامانه‌ای تطبیقی و خودیادگیر تبدیل شوند. در جمع‌بندی می‌توان گفت، ادغام هوش مصنوعی در ساختار برنامه‌ریزی و شهرسازی نه صرفاً یک تحول فناورانه بلکه تغییری پارادایمی در نگاه به شهر است؛ تحولی که آینده شهرسازی را به سمت تصمیم‌سازی علمی، حکمرانی شفاف، و توسعه‌ای انسان‌محور، ایمن و پایدار سوق می‌دهد.

هوش مصنوعی برنامه‌ریزی شهری شهرسازی پایدار مدیریت هوشمند شهری ایمنی شهری