رشد شتابان شهرنشینی در دهه‌های اخیر، همراه با افزایش مصرف انرژی، گسترش حمل‌ونقل موتوری و تمرکز فعالیت‌های اقتصادی، شهرها را به یکی از اصلی‌ترین کانون‌های تولید آلایندگی و فشار بر محیط‌زیست تبدیل کرده است. پیامدهای این روند، از کاهش کیفیت هوا و تهدید سلامت عمومی تا تشدید تغییرات اقلیمی و کاهش تاب‌آوری شهری، ضرورت بازاندیشی در الگوهای سنتی شهرسازی را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، مفاهیم «شهرسازی هوشمند» و «شهر پاک» به‌عنوان رویکردهایی نوین و مکمل، چارچوبی کارآمد برای حرکت به سوی توسعه شهری پایدار و آلایندگی نزدیک به صفر فراهم می‌آورند. هدف این مقاله مروری، تبیین نقش شهرسازی هوشمند در طراحی و مدیریت شهر پاک و بررسی چگونگی هم‌افزایی فناوری‌های نوین با راهبردهای زیست‌محیطی به‌منظور کاهش انتشار آلاینده‌ها و ارتقای کیفیت زندگی شهری است. تمرکز اصلی پژوهش بر این پرسش است که چگونه ابزارهای هوشمند، داده‌محور و فناورانه می‌توانند به تحقق اهداف کربن‌زدایی، بهینه‌سازی مصرف انرژی و مدیریت پایدار منابع در مقیاس شهری کمک کنند. روش تحقیق در این مطالعه از نوع مروری ـ تحلیلی است و با بهره‌گیری از مطالعات و پژوهش‌های علمی معتبر داخلی در حوزه شهر هوشمند، پایداری شهری، مدیریت انرژی، حمل‌ونقل پاک و حکمرانی شهری انجام شده است. محتوای مقاله با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی، ابعاد مختلف شهرسازی هوشمند و ارتباط آن با مؤلفه‌های شهر پاک را در بخش‌های موضوعی منسجم بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که استفاده هدفمند از فناوری‌هایی نظیر اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، شبکه‌های هوشمند انرژی و سامانه‌های حمل‌ونقل هوشمند، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش مصرف انرژی، کنترل آلایندگی‌های محلی، بهبود مدیریت ترافیک و ارتقای بهره‌وری منابع دارد. همچنین یکپارچگی داده‌ها و حکمرانی هوشمند، زمینه‌ساز تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر و مداخلات پیشگیرانه در مدیریت شهری است. در نتیجه‌گیری می‌توان بیان کرد که تحقق شهر پاک با آلایندگی نزدیک به صفر بدون اتکا به شهرسازی هوشمند امکان‌پذیر نیست. این گذار نیازمند رویکردی یکپارچه، سرمایه‌گذاری هدفمند، اصلاح سیاست‌ها و مشارکت فعال شهروندان است تا شهرهای آینده به فضاهایی سالم، پایدار و زیست‌پذیر برای نسل‌های کنونی و آتی تبدیل شوند.

شهرسازی هوشمند شهر پاک توسعه پایدار شهری مدیریت انرژی آلایندگی نزدیک به صفر