دوام و ایمنی ساختمان‌های شهری از مهم‌ترین مؤلفه‌های پایداری کالبدی شهرها محسوب می‌شوند و نقش مستقیمی در حفظ جان شهروندان، کاهش خسارات اقتصادی و افزایش عمر مفید سرمایه‌های عمرانی ایفا می‌کنند. در سال‌های اخیر، بروز خسارات گسترده در سازه‌های شهری، به‌ویژه در بافت‌های فرسوده و مناطق پرتراکم، نشان داده است که صرف رعایت اصول طراحی سازه‌ای برای تضمین ایمنی کافی نبوده و کیفیت مصالح ساختمانی و نحوه اجرای سازه، به عنوان عوامل تعیین‌کننده، تأثیر بسزایی بر عملکرد نهایی ساختمان‌ها دارند. از این رو، توجه هم‌زمان به این دو عامل در نظام مدیریت و نظارت شهری امری اجتناب‌ناپذیر است. هدف این مقاله، ارزیابی نظام‌مند تأثیر کیفیت مصالح و نحوه اجرای سازه بر دوام و ایمنی ساختمان‌های شهری و تبیین نقش شهرداری‌ها و نظام حکمرانی شهری در ارتقای این دو شاخص کلیدی است. روش پژوهش در این مقاله مبتنی بر مرور نظام‌مند منابع علمی داخلی و خارجی است؛ بدین منظور، 17 پژوهش معتبر مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. انتخاب منابع بر اساس ارتباط مستقیم با مفاهیم کیفیت مصالح، خطاهای اجرایی، دوام سازه‌ای، ایمنی لرزه‌ای و مدیریت پروژه‌های عمرانی شهری انجام شد و داده‌ها به صورت کیفی و تحلیلی ترکیب گردیدند تا تصویری جامع از وضعیت موجود ارائه شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کیفیت پایین مصالح، به‌ویژه بتن و فولاد، از طریق افزایش نفوذپذیری، تشدید خوردگی آرماتورها و کاهش چقرمگی مصالح، نقش مستقیم و معناداری در کاهش دوام و افزایش آسیب‌پذیری لرزه‌ای ساختمان‌های شهری دارد. همچنین مشخص شد که خطاهای اجرایی نظیر آرماتوربندی نادرست، عمل‌آوری نامناسب بتن و ضعف در اجرای اتصالات، حتی در حضور مصالح استاندارد، می‌تواند منجر به شکست‌های ترد و ناگهانی سازه شود. علاوه بر این، ضعف نظارت و حکمرانی شهری به عنوان عاملی تشدیدکننده، زمینه بروز این نارسایی‌ها را فراهم می‌کند.

کیفیت مصالح ساختمانی اجرای سازه دوام سازه‌ای ایمنی ساختمان‌های شهری نظارت و حکمرانی شهری