در دهه‌های اخیر، تشدید تغییرات اقلیمی، افزایش دفعات خشکسالی و فشار فزاینده بر منابع آب تجدیدپذیر، مدیریت فضای سبز شهری را به یکی از چالش‌های اساسی برنامه‌ریزی شهری در ایران تبدیل کرده است. چمن‌های رایج که بخش قابل‌توجهی از عرصه‌های سبز شهری را به خود اختصاص داده‌اند، به دلیل نیاز آبی بالا، حساسیت به تنش‌های کم‌آبی و شوری و هزینه‌های سنگین نگهداری، با شرایط اقلیمی بیشتر مناطق کشور همخوانی ندارند و تداوم استفاده گسترده از آن‌ها، پایداری زیست‌محیطی شهرها را تهدید می‌کند. هدف اصلی این مقاله مروری، بررسی امکان جایگزینی چمن‌های متداول با پوشش‌های گیاهی کم‌آب‌بر و مقاوم به تنش‌های محیطی در فضای سبز شهری و تحلیل پیامدهای اکولوژیکی، مدیریتی و اقتصادی این گذار است. روش پژوهش مبتنی بر مرور نظام‌مند و تحلیلی مطالعات علمی داخلی مرتبط با تنش خشکی، شوری، اکوفیزیولوژی گیاهان مقاوم، مدیریت پساب تصفیه‌شده و برنامه‌ریزی فضای سبز شهری بوده است و تلاش شده است نتایج پژوهش‌های فیزیولوژیکی و مدیریتی در قالب یک چارچوب کاربردی برای مدیریت شهری تلفیق شوند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از گونه‌های پوششی، علفی و چندساله بومی یا سازگار شده، به دلیل برخورداری از سیستم ریشه‌ای عمیق‌تر، کارایی بالاتر مصرف آب، تحمل تنش شوری و نیاز نگهداری کمتر، قابلیت جایگزینی مؤثر با چمن را دارند و می‌توانند مصرف آب آبیاری را تا بیش از ۵۰ درصد کاهش دهند. همچنین، بهره‌گیری هم‌زمان از این پوشش‌ها و استفاده هدفمند از پساب‌های تصفیه‌شده، امکان کاهش فشار بر منابع آب شیرین و افزایش تاب‌آوری فضای سبز شهری را فراهم می‌سازد. در جمع‌بندی، نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که جایگزینی چمن‌های پرآب‌بر با پوشش‌های کم‌آب‌بر، در صورت انتخاب صحیح گونه، ارتقای زیرساخت‌های آبیاری و اجرای سیاست‌های حمایتی و آموزشی، یک راهبرد ضروری و پایدار برای آینده مدیریت فضای سبز شهری ایران محسوب می‌شود.

پوشش‌های گیاهی کم‌آب‌بر چمن شهری مدیریت فضای سبز شهری تنش خشکی پایداری شهری