رشد شتابان شهرنشینی در دهه‌های اخیر، شهرها را به کانون اصلی فعالیت‌های انسانی، مصرف منابع و تولید آلاینده‌ها تبدیل کرده و در نتیجه، چالش‌های زیست‌محیطی، اجتماعی و کالبدی متعددی را پیش‌روی مدیران و برنامه‌ریزان شهری قرار داده است. در این میان، مهندسی عمران به عنوان یکی از بنیادی‌ترین رشته‌های مرتبط با شکل‌دهی محیط ساخته‌شده، نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت‌دهی به مسیر توسعه شهری ایفا می‌کند. هدف این مقاله مروری، تبیین نقش مهندسی عمران در تحقق توسعه شهری پایدار و کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی ناشی از فرآیندهای شهرسازی و توسعه زیرساخت‌های شهری است. روش تحقیق در این پژوهش، مبتنی بر رویکرد توصیفی–تحلیلی و مرور نظام‌مند منابع علمی و پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه توسعه شهری پایدار، مهندسی عمران، حمل‌ونقل شهری، مدیریت منابع آب، فناوری‌های نوین و تاب‌آوری شهری است. در این راستا، ابعاد مختلف مداخله مهندسی عمران، از طراحی و اجرای زیرساخت‌های حمل‌ونقل پایدار، مدیریت آب‌های سطحی و سیستم‌های زهکشی، کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی، تا بهره‌گیری از فناوری‌های نوینی همچون BIM و GIS و نقش آن‌ها در بهبود تصمیم‌گیری و مدیریت شهری مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که ادغام اصول پایداری در تمامی مراحل چرخه عمر پروژه‌های عمرانی، می‌تواند به کاهش مصرف انرژی، حفظ منابع طبیعی، کاهش تولید آلاینده‌ها و افزایش تاب‌آوری شهرها در برابر مخاطرات طبیعی منجر شود. همچنین، استفاده از رویکردهای مهندسی سبز و فناوری‌های هوشمند، ظرفیت بالایی برای ارتقای کارایی زیرساخت‌ها و کاهش اثرات منفی زیست‌محیطی فراهم می‌آورد. در نهایت، نتایج این مطالعه حاکی از آن است که تحقق توسعه شهری پایدار بدون بازتعریف نقش مهندسی عمران و حرکت از رویکردهای صرفاً فنی به سوی نگرش‌های جامع، بین‌رشته‌ای و آینده‌نگر امکان‌پذیر نخواهد بود و مهندسان عمران می‌توانند به عنوان بازیگران کلیدی، نقشی مؤثر در ساخت شهرهایی پایدار، تاب‌آور و زیست‌پذیر برای نسل‌های کنونی و آینده ایفا کنند.

مهندسی عمران توسعه شهری پایدار پایداری زیست‌محیطی زیرساخت‌های شهری تاب‌آوری شهری