افزایش شتابان شهرنشینی، رشد مالکیت خودروهای شخصی و محدودیت توسعه زیرساخت‌های فیزیکی معابر، منجر به تشدید پدیده ازدحام ترافیکی و کاهش کارایی شبکه‌های معابر شهری شده است؛ مسئله‌ای که پیامدهای گسترده‌ای در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی برای شهرها به همراه دارد. در چنین شرایطی، مدیریت هوشمند ترافیک به‌عنوان رویکردی نوین و داده‌محور، جایگزینی کارآمد برای روش‌های سنتی و عمدتاً فیزیکی مدیریت ترافیک محسوب می‌شود. هدف اصلی این مقاله، بررسی نقش و کارکردهای مدیریت هوشمند ترافیک در کاهش ازدحام و ارتقای کارایی شبکه معابر شهری با تأکید بر تجربیات و مبانی نظری ارائه‌شده در پژوهش‌های داخلی است. روش تحقیق به‌صورت مروری-تحلیلی انجام شده و با بهره‌گیری از مطالعات معتبر داخلی، ابعاد مختلف سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند شامل کنترل تطبیقی تقاطع‌ها، مدیریت داده‌های ترافیکی، سیستم‌های اطلاعات سفر، یکپارچه‌سازی حمل‌ونقل عمومی و مدیریت حوادث مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از داده‌های بلادرنگ، الگوریتم‌های هوشمند و سیستم‌های تطبیقی می‌تواند به طور مؤثری موجب کاهش تأخیر، افزایش ظرفیت مجازی شبکه، بهبود قابلیت اطمینان زمان سفر و توزیع متعادل جریان ترافیک در سطح شبکه شود. همچنین، اولویت‌دهی هوشمند به حمل‌ونقل عمومی و مدیریت سریع حوادث نقش مهمی در کاهش اختلالات ترافیکی و افزایش پایداری شبکه ایفا می‌کند. با این حال، چالش‌هایی چون نبود یکپارچگی نهادی، محدودیت زیرساخت‌های ارتباطی، کمبود نیروی انسانی متخصص و ملاحظات امنیت داده‌ها، از موانع اصلی تحقق کامل این رویکرد به شمار می‌روند. در جمع‌بندی می‌توان نتیجه گرفت که مدیریت هوشمند ترافیک نه‌تنها ابزاری فناورانه، بلکه راهبردی کلان برای دستیابی به شبکه معابر کارآمد، ایمن و پایدار است که تحقق آن مستلزم برنامه‌ریزی یکپارچه، سرمایه‌گذاری هدفمند و تقویت ظرفیت‌های نهادی در مدیریت شهری می‌باشد.

مدیریت هوشمند ترافیک ازدحام شهری کارایی شبکه معابر بهینه‌سازی جریان ترافیک فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)