توسعه شتابان شهرنشینی در دهه‌های اخیر، همراه با افزایش ساخت‌وسازهای بلندمرتبه و کاربری‌های حساس، موجب گسترش استفاده از سازه‌های فولادی در بافت‌های شهری ایران شده است. این نوع سازه‌ها به دلیل مزایایی نظیر مقاومت بالا، سرعت اجرا و انعطاف‌پذیری معماری، جایگاه ویژه‌ای در پروژه‌های شهری یافته‌اند؛ با این حال، حساسیت بالای آن‌ها به دقت طراحی و کیفیت اجرا سبب شده است که نقش نهادهای ناظر، به‌ویژه شهرداری‌ها، در تضمین ایمنی سازه‌ای بیش از پیش برجسته شود. در این میان، کنترل نقشه‌ها و نظارت فنی شهرداری به عنوان دو بازوی اصلی حاکمیتی، نقشی تعیین‌کننده در پیشگیری از ریسک‌های سازه‌ای و کاهش خسارات جانی و مالی دارند. هدف اصلی این مقاله، بررسی نظام‌مند نقش کنترل نقشه‌ها و نظارت فنی شهرداری در بهبود ایمنی سازه‌های فولادی در بافت شهری و تبیین پیوند میان این دو فرآیند نظارتی با کاهش تخلفات ساختمانی و ارتقای عملکرد لرزه‌ای سازه‌ها است. روش پژوهش مبتنی بر مرور نظام‌مند منابع علمی منتخب بوده است. این مطالعات با تمرکز بر مفاهیمی چون ایمنی سازه‌ای، کنترل نقشه‌ها، نظارت اجرایی، تخلفات ساختمانی، پدافند غیرعامل و حکمروایی شهری بررسی شده‌اند و داده‌ها به‌صورت تحلیلی و تطبیقی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ضعف در کنترل تخصصی نقشه‌های سازه‌های فولادی، به‌ویژه در جزئیات اتصالات و الزامات لرزه‌ای، بستر ورود ریسک‌های پنهان به پروژه را فراهم می‌کند و نظارت فنیِ صرف در مرحله اجرا قادر به جبران کامل این کاستی‌ها نیست. همچنین، ناکارآمدی نظارت میدانی، مهم‌ترین عامل بروز تخلفات سازه‌ای و کاهش ایمنی واقعی سازه‌ها در بافت شهری شناخته شد. در نتیجه، تقویت تخصص‌گرایی در کنترل نقشه‌ها، ارتقای نظارت فنی مبتنی بر مستندات و فناوری‌های نوین، و اعمال قاطع قوانین در برخورد با تخلفات، به عنوان الزامات اساسی برای افزایش ایمنی و تاب‌آوری سازه‌های فولادی در مدیریت شهری پیشنهاد می‌شود.

ایمنی سازه‌ای کنترل نقشه‌ها نظارت فنی تخلفات ساختمانی سازه‌های فولادی